Program nauki gry w szachy w nauczaniu zintegrowanym

PROGRAM NAUKI GRY W SZACHY
W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM

Waldemar Gałażewski
Andrzej Modzelan


Szachy odgrywają istotną rolę w nabywaniu i kształtowaniu wielu umiejętności wykorzystywanych przez człowieka w ciągu całego życia. Wprowadzenie nauki gry w szachy w młodszym wieku szkolnym wpływa wszechstronnie na rozwój uczniów. Dzieci uczące się grać w szachy dostrzegają w nich przede wszystkim rozrywkę, nie zdając sobie sprawy, że bawiąc się drewnianym wojskiem, uczą się i doskonalą swoje umysły. Grając w szachy, musimy przestrzegać pewnych określonych zasad i reguł. Każdy szachista musi więc wykazać się zdyscyplinowaniem, ale i wyobraźnią. Biorąc pod uwagę powyższe, można określić w jakich płaszczyznach szachy wpływają na rozwój psychiczny i intelektualny dziecka:

1. Rozwój zainteresowań – dziecko poznaje nową dyscyplinę, której istotą jest samodzielne, logiczne rozumowanie, łączące poszczególne elementy wiedzy w jedną harmonijną całość;
2. Aktywność twórcza – specyfika gry w szachy wyklucza odtwórcze traktowanie tego zagadnienia. Wszelkie próby bezmyślnego naśladownictwa skazane są na niepowodzenie. Dziecko samo kreuje wydarzenia na szachownicy i ponosi za nie odpowiedzialność;
3. Rozwijanie pamięci i uwagi – główną umiejętnością w szachach jest zdolność zreasumowania każdej pozycji w sposób dynamiczny, w kategoriach najważniejszych jej elementów. Cała szachownica zostaje ukształtowana w przestrzenno-czasową postać, czyli wzorzec (P.G. Zimbardo, F.L. Ruch: „Psychologia i życie”. Warszawa, 1997. s.19. Towarzyszy temu rozwój wyobraźni wzrokowej i koncentracji;
4. Myślenie logiczno-wyobrażeniowe – ludzie myślą czasami za pomocą wyobrażeń, które są obrazami psychicznymi rzeczywistych doznań zmysłowych (Tamże, s.196) i ten właśnie rodzaj myślenia gra szachowa rozwija najpełniej;
5. Rozwój pozytywnych sfer osobowości – szachy wykształcają poczucie obiektywizmu, uznawanie prawd innych ludzi, uczą tolerancji i reakcji na niepowodzenia;
6. Konsekwencja i wytrwałość w działaniu – dzieci mające styczność z szachami, zupełnie inaczej podchodzą do porażek. Zazwyczaj ponownie starają się rozwiązać określony problem i czynią to aż do skutku, podczas gdy ich rówieśnicy bądź rezygnują z wykonania zadania, bądź też obniżają sobie skalę trudności;
7. Aspekty wychowawcze – można je rozpatrywać w kategoriach kary i nagrody. Czymże innym jak nie karą jest przegrana? W dodatku wymierzona natychmiast i adekwatnie do czynu. To samo można powiedzieć o nagrodzie, jaką bez wątpienia jest dla młodego człowieka zwycięstwo, osiągnięte dzięki sile własnego umysłu.

Czymże więc są szachy? W naszym rozumieniu to nic innego, jak narzędzie stymulujące rozwój emocjonalny i intelektualny dziecka, kształtujące jego osobowość i pozwalające na rozwój twórczego potencjału, który drzemie w każdym młodym człowieku.


UWAGI O REALIZACJI PROGRAMU



Program nauki gry w szachy przeznaczony jest w zasadzie dla dzieci klas I-III szkoły podstawowej. Jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby w razie potrzeby był również realizowany w cyklu dwu, trzyletnim z dziećmi starszymi, które dopiero zaczynają swoją przygodę z szachami. Pełny zakres programu przewiduje 180 godzin lekcyjnych w 3-letnim cyklu (2 godziny tygodniowo). Jeżeli nauczyciel ma do dyspozycji tylko jedną godzinę lekcyjną tygodniowo, program można rozszerzyć na okres sześciu lat. Środki dydaktyczne, jakimi dysponuje nauczyciel, to przede wszystkim tablica demonstracyjna, fachowa literatura oraz sprzęt szachowy. Dobór metod pracy pozostaje w ścisłym związku ze sformułowanymi przez znakomitego pedagoga, prof. Wincentego Okonia, czterema drogami nauczania, które znajdują zastosowanie również w praktyce klas początkowych:

 Przyswajanie – metody podające – informacje, objaśnienia, opis przedmiotów, zjawisk, sytuacji, podawanie gotowych wzorów do naśladowania;
 Odkrywanie – metody poszukujące – rozwiązywanie przez uczniów problemów o charakterze praktycznym, a w elementarnym stopniu również i teoretycznych, dyskusja, inspirowanie do samodzielnego myślenia;
 Przeżywanie – metody eksponujące - sytuacje, dostarczające uczniom przeżyć emocjonalnych, pozwalające na formułowanie pewnych sądów;
 Działanie – metody praktyczne – wiązanie poznawania, informacji z działaniem praktycznym.

Jak wynika z przedstawionych metod, niezbędne jest łączenie treści teoretycznych i praktycznych. Jednostkę lekcyjną należy więc podzielić na dwie części. Wprowadzenie nowego materiału powinno zajmować nie więcej niż 15-20 minut, pozostałą zaś część lekcji trzeba przeznaczyć na grę z rówieśnikami i inne formy ćwiczeń praktycznych. W przeciwnym razie nastąpi szybkie zniechęcenie dziecka, wynikające z krótkiego okresu koncentracji i percepcji małego ucznia.

W najbliższym czasie zostanie wydany podręcznik ściśle współgrający z powyższym programem. Do tego czasu polecane są następujące pozycje:

1. Goleniszczew W.E.: Program szkolenia szachistów na III kategorię, Wyd.Arden, Rzeszów 2003.
2. Litmanowicz M.: Jak rozpocząć partię szachową. Część A,B,C, Wyd.Szachowe „Penelopa”, Warszawa 1998-2000.
3. Litmanowicz M.: Szachy 1. Podręcznik dla dzieci, Wydawnictwo Szachowe „Penelopa”, Warszawa 1995.
4. Polgar Laszlo: Chess-training in 5333 positions. Konemann Verlagsgesellschaft mbH, Koln 1994.
5. Iwaszczenko Siergiej: Uczebnik szachmatnych kombinacji, Wyd. Kirsan chess, t.1., Moskwa 1997.
6. Kodeks szachowy pod red. Andrzeja Filipowicza, Polski Związek Szachowy, Warszawa 2002.


Przed przystąpieniem do realizacji programu należy zwrócić uwagę (a dotyczy to szczególnie doświadczonych trenerów szachowych), że został on napisany dla dzieci, które w klasie szachowej znajdą się często przypadkowo. Nie będzie to więc wyselekcjonowana grupa, z jaką mają do czynienia w klubach.
Zadaniem tego programu nie jest szybkie wytrenowanie mistrzów, a jedynie nauczenie możliwie jak największej ilości dzieci gry w szachy. Daje on jednak solidne podstawy przed przystąpieniem do treningów w klubie, czy na zajęciach pozalekcyjnych.


Godzinowy i tematyczny wykaz zajęć szachowych w klasach I - III


I rok nauczania


Lp. Tematy zajęć Liczba godzin
1 Szachownica i jej właściwości 2
- Kolumny, rzędy i przekątne
- Poznajemy nazwy pól i odszukujemy je na szachownicy
2 Właściwości bierek i pojęcia szachowe 20
- Król, władca drewnianego wojska
- Wieża, ciężkozbrojna pani, lubi władać nad liniami
- Co to jest szach?
- Mat kończy partię!
- Kiedy jest remis? Pat
- Czarodziejskie posunięcie - roszada
- Goniec - skośnonogi posłaniec
- Najsilniejszy jest Hetman!
- Skacząca figura - Skoczek
- Pionek - najmniejszy w całej armii
- Czym różni się pionek od reszty bierek? (bicie w przelocie, przemiana)
3 Elementarne zakończenia partii szachowej 12
- Hetman i wieża przeciwko królowi
- Król i dwie wieże przeciwko królowi
- Matujemy hetmanem i królem
- Król i wieża przeciwko królowi
4 Teoria debiutów, czyli jak rozpocząć partię szachów? 6
- Pionami do centrum
- Wyprowadzamy lekkie figury
- Wykonujemy roszadę
5 Taktyka szachowa 10
- Atakujemy figury i piony przeciwnika
- Bronimy się przed atakiem rywala
- Wymieniamy figury i piony
- Zdobywamy materiał
6 Quizy i zadania szachowe 10
- Rozwiązywanie zadań szachowych - mat w jednym posunięciu
Razem 60

Wykaz planowanych osiągnięć po I roku nauczania.



1. Uczeń bezbłędnie odnajduje na szachownicy określone pola, a także potrafi je
nazwać i zapisać.

2. Zna nazwy poszczególnych bierek, ich symbole, miejsce ustawienia, wartość i sposób, w
jaki poruszają się po szachownicy.

3. W przypadku pionów posiada wiedzę o ich wyjątkowych właściwościach, np. bi-
cia, bicia w przelocie, przemiany itd.

4. Opanował wiedzę o podstawowych zasadach gry, takich jak: dotknięta idzie,
mat kończy partię itp.

7. Zna pojęcia takie jak: szach, pat, mat.

8. Umie wykonać roszadę, zapisać to posunięcie oraz zna zasady, kiedy nie może być ona wykonywana.

9. Rozumie pojęcie „centrum”, umie opanować je pionami, harmonijnie wyprowadza lekkie figury i zabezpiecza króla poprzez wykonanie roszady.

10. Uczeń zauważa, kiedy jego bierki są atakowane i próbuje przeciwdziałać stratom przez odejście, obronę lub wymianę.

11. Aktywnie szuka możliwości zdobycia materiału.

12. Bezbłednie matuje ciężkimi figurami.

13. Daje mata w jednym posunięciu w każdej pozycji na szachownicy.



II rok nauczania



Lp. Tematy zajęć Liczba godzin
1 Powtórzenie wiadomości nabytych w I klasie 8
- Właściwości poszczególnych bierek (wartość figur i pionów, roszada,
bicie w przelocie, przemiana piona)
- Notacja szachowa
- Szach, mat, pat (zadania)
2 Taktyka szachowa – motywy kombinacyjne 20
- Podwójne uderzenie
- Związanie
- Atak z odsłony
- Podwójny szach
- Likwidacja obrońcy
- Osłabiona 1 i 8 linia
3 Elementarne zakończenia partii szachowej 20
- Opozycja
- Kwadrat przemiany
- Pola kluczowe
- Przełom
- Pojedynek Hetmana z pionem
4 Teoria debiutów, czyli jak rozpocząć partię szachów? 8
- Debiuty otwarte: partia włoska, partia hiszpańska
- Debiuty półotwarte: obrona sycylijska
- Debiuty zamknięte: gambit hetmański
5 Quizy i zadania szachowe 4
- Rozwiązywanie zadań szachowych
Razem 60



Wykaz planowanych osiągnięć po II roku nauczania.



1. Uczeń rozróżnia debiuty otwarte, półotwarte i zamknięte.

2. Zna ogólne plany i kilka początkowych ruchów partii włoskiej, hiszpańskiej, sycylijskiej i gambitu hetmańskiego.

3. Potrafi zapisać powstałą pozycję na szachownicy oraz przebieg rozgrywanej przez siebie
partii.

4. Rozwiązuje proste zadania korzystając z poznanych motywów taktycznych, takich jak:
podwójne uderzenie, związanie, atak z odsłony, podwójny szach, likwidacja obrońcy.

5. Umie wykorzystać osłabioną 1 ( linię.

6. Wie, co to jest opozycja, kwadrat przemiany i pola kluczowe.

7. W końcówkach król i pion przeciwko królowi, potrafi doprowadzić piona do pola przemiany oraz skutecznie temu przeciwdziałać.

8. Potrafi wykonać najprostszy przełom pionów.

9. Rozumie zasady walki hetmana z dochodzącym pionem oraz zna motywy patowe przy pionie na linii „c” i „f”.

10. Rozwiązuje najprostsze dwuchodówki.



III rok nauczania



Lp. Tematy zajęć Liczba godzin
1 Powtórzenie wiadomości nabytych w II klasie 4
- Końcówki pionowe (opozycja, kwadrat przemiany, pola kluczowe,
przełom)
- Taktyka szachowa – poznane motywy kombinacyjne
2 Taktyka szachowa – motywy kombinacyjne 20
- Podwójne uderzenie
- Związanie
- Atak z odsłony
- Podwójny szach
- Likwidacja obrońcy
- Osłabiona 1 i 8 linia
- Zaciągnięcie
- Odciągnięcie
- Gra po 2 i 7 linii
- Blokada
- Oswobodzenie pola, linii i przekątnej
- Przesłona
- Kombinacje patowe
- Promocja piona
- Rozbicie osłony króla
- Połączenie kombinacyjnych motywów
3 Elementarne zakończenia partii szachowej 17
Końcówki pionowe:
- Realizacja przewagi piona
- Oddalony wolny pion
- Podparty wolny pion
- Przewaga przestrzeni - aktywność króla
Końcówki wieżowe:
- Wieża i pion przeciwko wieży - elementarne pozycje
Proste końcówki lekko – figurowe
Teoria debiutów szachowych 16
4 - Debiuty otwarte: partia włoska, hiszpańska, szkocka, obrona rosyjska,
obrona dwóch skoczków
- Debiuty półotwarte: obrona sycylijska, francuska, skandynawska,
Caro-Kann
- Debiuty zamknięte: gambit hetmański
- Pułapki szachowe – typowe błędy debiutowe
5 Historia szachów 2
6 Znajomość kodeksu szachowego 1
Razem 60


Wykaz planowanych osiągnięć ucznia po III roku nauczania.


1. Uczeń zdobył ogólną wiedzę na temat debiutów:
a/ otwartych: partia włoska, hiszpańska, szkocka, obrona rosyjska, dwóch skoczków
b/ półotwartych: obrona sycylijska, francuska, skandynawska, Caro-Kann
c/ zamkniętych: gambit hetmański.

2. Posiada swój repertuar debiutowy.

3. Zna typowe pułapki debiutowe i potrafi je wykorzystać.

4. Rozwiązuje kombinacje oparte na motywach: podwójnego uderzenia, związania, ataku z odsłony, podwójnego szacha, likwidacji obrońcy, oslabionej 1 ( linii, zaciągnięcia, odciągnięcia, blokady, gry po 2 (7) linii, blokady, oswobodzenia pola, linii i przekątnej, przesłony, kombinacji patowych, rozbicia osłony króla oraz kombinacji związanych z promocją piona.

5. Umie łączyć poznane motywy kombinacyjne.

6. Rozumie, jakie znaczenie w końcówkach ma przewaga przestrzeni (aktywność króla).

7. W końcówkach pionowych potrafi zrealizować przewagę piona.

8. W końcówkach wieżowych zna metody walki przy przewadze piona przez jedną ze stron.

9. Zna najprostsze końcówki lekkofigurowe (np. goniec i pion przeciwko królowi, pion przeciwko królowi i skoczkowi, końcówki przy różnobarwnych gońcach itp.).

10. Poznał krótką historię szachów oraz nazwiska niektórych mistrzów świata.

11. Posiada ogólną wiedzę o tym, czym jest „Kodeks szachowy” i do czego służy.

Aktualności

19-09-2014 MISTRZOSTWA STREFY LUBUSKO - DOLNOŚLĄSKIEJ (do 9, 11 i 13 lat) W SZACHACH LUBNIEWICE, 21 - 27 września 2014 r.

MISTRZOSTWA STREFY LUBUSKO - DOLNOŚLĄSKIEJ (do 9, 11 i 13 lat) W SZACHACH

LUBNIEWICE, 21 - 27 września 2014 r.

Kamil Dzida

GALERIA - link



Serwisy na ChessAbitrze:

Mistrzostwa Strefy Lubusko-Dolnośląskiej - Dziewczęta do lat 9

Mistrzostwa Strefy Lubusko-Dolnośląskiej - Dziewczęta do lat 11

Mistrzostwa Strefy Lubusko-Dolnośląskiej - Dziewczęta do lat 13

Mistrzostwa Strefy Lubusko-Dolnośląskiej - Chłopcy do lat 9

Mistrzostwa Strefy Lubusko-Dolnośląskiej - Chłopcy do lat 11

Mistrzostwa Strefy Lubusko-Dolnośląskiej - Chłopcy do lat 13


 
16-09-2014 Dąbki 2014

MALUCHY W MIĘDZYZDROJACH 2014

serwis turniejowy

* * * * *

Komunikat organizacyjny i karta kolonijana obozu w Dąbkach (18-30.08.2014)

baner
linki
OFICJALNA STRONA FESTIWALU: dabki2014.agencja64.pl

KOMUNIKAT ORGANIZACYJNY (PDF)
KARTA KOLONIJNA (PDF)


21-07-2014 SUDETY 2014

Z SZACHAMI PRZEZ POLSKĘ 2014

KARPACZ – MIĘDZYZDROJE – SZKLARSKA PORĘBA - DĄBKI - ZAKOPANE

VII TURNIEJ SZACHOWY „SUDETY”  29.06. – 06.07.2014

oraz  

XIII LETNI OBÓZ SZKOLENIOWY, SZKLARSKA PORĘBA 29.06-11.07.2014


Zwycięzcy grupy AZwycięzcy grupy B
Zwycięzcy grupy A i grupy B

Czytaj więcej
16-06-2014 Makroregionalne Mistrzostwa Młodzików "Dolny Śląsk - Lubuskie" Makroregionalne Mistrzostwa Młodzików "Dolny Śląsk - Lubuskie"
Lubniewice 12-15.06.2014






Jakub Chyży (l.8) objał prowadzenie po V rundzie. I utrzymał je do końca. 
Czytaj więcej
26-05-2014 Drużynowe Mistrzostwa Polski Szkół Podstawowych Skierniewicka "Piątka" mistrzem Polski!!!

 Zawodnicy skierniewickiej "Piątki" w dwóch ostatnich rundach odrobili do rywali 3 punkty meczowe i zdobyli złoty medal mistrzostw Polski Szkół Podstawowych.

 Złoci medaliści

Zespół ze Skierniewic w składzie: Radosław Psyk, Maciej Rak, Jakub Mechliński i Zuzanna Łukasik. 


 
Drużynowe Mistrzostwa Polski Szkół Podstawowych, Szklarska Poręba 23-26.05.2014

Badanie pod obciążeniem
SERWIS CHESS ARBITRA MISTRZOSTW POLSKI SZKÓŁ PODSTAWOWYCH - link


GALERIA ZDJĘĆ


Drużynowe Mistrzostwa Polski Szkół Gimnazjalnych, Szklarska Poręba 26-29.05.2014

Badanie pod obciążeniem
SERWIS CHESS ARBITRA MISTRZOSTW POLSKI SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH - link

Zwycięski Tomaszów

Zespół zwycięskiego Gimnazjum nr 2 im. Jana Pawła II z Tomaszowa Lubelskiego
Drużynowe Mistrzostwa Polski Szkół Ponadgimnazjalnych, Szklarska Poręba 29.05.- 1.06.2014

Badanie pod obciążeniem
SERWIS CHESS ARBITRA MISTRZOSTW POLSKI SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH - link

Czytaj więcej

[1] 2 3 4 5 6 Następna Ostatnia

Galeria

Copyrights: Agencja64 plus Agencja Interaktywna Acro.media Sp. z o.o.
Realizacja: